تحت اين قوانين در مىآيند صرفاً مخلوق خود ذهن است ، ممكن است در واقع و نفس الامر قوانين ديگرى بر اشياء حكومت كند . » بيان كانت در اينجا مفصل است . از جملهء اين قوانين به عقيدهء كانت قانون عليت و معلوليت است . كانت دربارهء اين قانون مىگويد : « رابطهء علت و معلول ساختهء عقل ماست ، در عالم حقيقت معلوم نيست ترتب معلول بر علت واجب باشد . » خلاصه آنكه جز يك عده آثار متغير و جزئى و متفرق و پراكنده كه به وسيلهء حواس وارد ذهن مىشوند آنچه ما دربارهء جهان خارج ادراك مىكنيم به وسيلهء يك عده معلومات و مفاهيم و قوانينى است كه ذهن ما از خود ساخته است و ما را مجبور مىكند كه جهان را با اين اشكال و صور و تحت اين قواعد و قوانين ادراك كنيم و البته كانت در اطراف اين مفاهيم و اين قوانين و كيفيت و منشأ و ترتيب پيدايش آنها بحثهاى مفصل دارد . مرحوم فروغى مىگويد : « حكيم مزبور ( كانت ) مىگويد در تحقيق اين مسأله من روش را از آنچه فيلسوفان ديگر داشته‌اند تغيير دادم و مانند كپرنيك « 1 » در امر هيأت عالم عمل كردم كه او ديد با اين فرض كه ما مركز جهان باشيم و خورشيد و سيارات گرد ما بچرخند مشكلات پيش مىآيد ، پس فرض را معكوس كرد كه خورشيد مركز باشد و ما گرد او بچرخيم ، ديد مشكلات به خوبى حل شد . من هم ديدم تا كنون ما معتقد بوده‌ايم كه اشياء اصل‌اند و ذهن ما ادراك خود را تابع حقيقت آنها مىكند يعنى بر آنها منطبق مىنمايد ؛ از اين رو مشكل پيش آمده است كه دربارهء اشياء بيرون از ذهن چگونه با معلومات قبلى ( فطرى ) مىتوان احكام تركيبى ( احكامى كه موضوع و محمول در آنها دو مفهوم مختلف هستند ) ترتيب داد ؟ پس من فرض كردم كه ذهن ما اشياء را بر ادراك خود منطبق مىكند يعنى كارى نداريم به اينكه ادراك ذهن ما با حقيقت اشياء مطابق هست يا نيست ، چون آن را نمىتوانيم بدانيم ، آنچه مىدانيم اين است كه ما اشياء را آنچنان در مىيابيم كه ادراك ذهن ما اقتضا دارد ؛ پس به اين روش مشكل حل شد . »